Sunday, January 13, 2008

eBook 700 Paribasa Sunda

Sabaraha persen urang Sunda nu wawuh keneh kana paribasa Sunda? Duka ari persen-persenna mah tah. Ngan nu jelas, pasti saeutik, utamana ti kalangan generasi ngora. Tapi ieu teh memang lain salah maranehanana.
 
Loba faktor nu ngalantarankeunana. Di sakola, waktu pangajaran basa Sunda beuki samporet. Di imah, loba kolot anu kalah ngajak nyarita ka anak-anakna make basa Indonesia, najan duanana pituin urang Sunda. Di luar imah mah geus puguh deui. Media basa Sunda (majalah Sunda) asana teh jiga nu aranteng sorangan, sibuk dina dunyana sorangan. Dunya pangarang Sunda, dunya 'seniman' Sunda, bari siga nu tara ngalieuk ka sisi ka gigir. Deukeut-deukeut kana masturbasi intelektual. Hayoh we pabeulit tur ulukutek dina lingkungan anu kacida heureutna. Buku-buku basa Sunda di toko buku arang aya nu meuli. Padahal urang Sunda teh mayoritas di Jawa Barat mah. Aneh pan?
 
Nu matak ulah kaget lamun budak hulang-huleng teu ngarti basa Sunda. Sok komo deui mun kudu ngajawab patalekan-patalekan saperti: Nu kumaha ari nulungan anjing kadempet? Naon ari disakompetdaunkeun? Jiga kumaha ari jelema nu ngabudi ucing?
 
Aya nu nyebutkeun, jamanna ge cenah geus beda, geus robah. Naha mun jaman geus robah hartina kudu cicing wae? Euweuh guam pikeun ngungkulanana? Nu palinter jiga nu teu paduli. Tapi, nu pinter mah memang kudu kitu meureun nya :-)
 
eBook 700 Paribasa Sunda
 
Ah, tibatan ngomongkeun batur bari jeung sarua cicing mah, kateuteuari. Najan kuring teu pinter, lain inohong, lain pangarang, lain budayawan, lain seniman, lain si utu si eta, asa taya salahna mun pipilueun mikanyaah basa jeung budaya Sunda. Mun tea mah ieu meunang dianggap katineung kana basa Sunda, nyanggakeun tah ebook 700 paribasa Sunda. Nu nulisna lain kuring, tapi yasana Bapa R. Maskar Gandasudirdja. Ieu mah itung-itung milu nyebarkeun elmu, bisi aya nu teu acan gaduh.
 

Thursday, January 03, 2008

Ka Jogja

Geus welasan taun asana mah teu nincak kota Jogja. Lain sibuk-sibuk teuing, pangpangna mah teu boga duit :-) Matak basa ki Lanceuk ngajak ka ditu, kabita oge. Ngan eta rada hemar-hemir teh pagawean keur rada numpuk. Tapi mun teu daek, iraha deui atuh? Nya ahirna mah daek we, meungpeung aya nu ngongkosan pangpangna mah..
 
Beuki nambahan umur mah beuki karasa cape indit-inditan jauh teh. Beda jeung 'jaman keur ngora', asa tara karasa cape. Ma'lum tanaga geus beuki suda, kawantu geus lila tara indit-inditan jauh. Datang ka panginepan, nu pangheulana teh hayang mandi. Tujuh jam lalakon memang lain perkara edel-edel, awak asa paregel. Komo supir meureun nya?
 
Mandi, dahar, ni'mat geuning. Orokaya, teu sawatara lila geus mimiti merelek heuay. Jurig tunduh geus teu kaampeuh, ngaguher di kamar nepi ka wanci subuh...
 
Nganjang ka Jogja mah, pasti nu dituju moal jauh ti Borobudur, karaton jeung sabudeureunana. Barudak biasana hayang ka Gembiraloka. Rarasaan, kayaanana teu jauh beda ti barang kuring panungtungan nganjang ka kota Gudeg. Nu rada beda teh, eta tukang dagang asong asa beuki ngalobaan jeung beuki 'agresif'. Matak bosen gideung jeung engab nyebut 'nggak!' Bakat ku pusing mah, tungtungna ditembalan ku basa Sunda, "Pan cek aing ge moal titadi ge!" Tapi ngomongna bari seuri, sieun ngartieun, der keh ditumbuk!
 
Jadi 'turis' lokal
 
 
Balik ti Borobudur, pun lanceuk keukeuh ngajak neangan Saung Makan Bu Empat. Panasaran cenah, maca dina majalah. Bu Empat teh geureuhana Pa Ajip Rosjidi nu kiwari nganjrek di Yogyakarta.
 
Ku diteangan mah teu burung kapanggih, di wewengkon Pabelan nu hawana tiis. Pas jonghok sareng Bu Empatna pisan. Barang terangeun yen nu nyerbu teh urang Sunda tulen, anjeunna jadi leuwih galehgeh. Pa Ajip kaleresan nuju tuang di saung nu memang disadiakeun pikeun tempat tamu dalahar.
 
Sareng Pa Ajip
 
Tempatna asri tur tumaninah. Tempat dahar diwangun ku saung-saung tina awi. Di tukangeun saung-saung aya susukan leutik herang ngagenyas. Numutkeun Bu Empat, eta teh asalna tina cinyusu nu aya di kebon kagunganana. Di tukangeun tempat dahar, aya kebon salak pondoh, beh dituna tambak udang. Pansiun tina janten dosen di Osaka Jepang, Pa Ajip kalih garwana milih bumetah di Yogyakarta. Basa ditanyakeun ku naon henteu milih di wewengkon Pasundan, Bu Empat kalah gumujeng. "Ah, tos nasib we panginten," saurna.
 
Bari ngahanca udang bakar bumbu madu, ngobrol ngaler ngidul. Resep ari papanggih jeung sasama urang Sunda di lembur batur. Ongkoh Pa Ajip estu teu jiga-jiga budayawan moyan, angger darehdeh nyanghareupan kuring nu 'lain nanaon'. Kira-kira tabuh lima sore kuring saparakanca pamitan. Apaleun yen kuring jeung ki lanceuk sok resep maca tulisan-tilisan anjeunna, Pa Ajip mekelan majalah Cupumanik tilu eksemplar. Ari Bu Empat mah mekelan salak pondoh nu amis tea mani sakantong gede.
 
Cek babasan, balakatiktrik balakacomrang, beuteung mutiktrik, berekat meunang :-)

Tuesday, December 04, 2007

Kekecapan Nu Beuki Arang Dipaké

Kiwari loba pisan kekecapan dina basa Sunda anu beuki arang dipaké. Hal ieu mémang rada susah disinglar, sabab jigana geus jadi hukum alam. Kamajuan dina widang informasi jeung média, pagilinggisikna urang Sunda jeung sélér séjén, beuki nyirorotna urang Sunda nu daék maké basa Sunda, jrrd, mangrupa sawatara hal anu nyababkeun mingkin lobana kekecapan anu beuki arang dipaké, hususna dina paguneman sapopoé.

 

Naon baé kekecapan anu beuki arang dipaké téh? Ieu diantarana: 

  • célé: kotak-kotak laleutik, biasana motif lawon atawa kaén
  • jeté: centil, cumentil
  • reueus: loba nu ngaganti ku kecap bangga. Padahal bangga dina basa Sunda mah hartina hése.
  • lamak: sesebitan atawa popotongan lawon sésa ngaput
  • cempor: damar atawa lampu minyak tanah sederhana, teu make tutup atawa semprong.
  • semprong: tutup lampu minyak tanah, dijieunna tina beling
  • oncor: dina basa Indonésia disebutna obor. Bisa jadi ieu mah ku sabab barangna ogé geus arang dipaké.
  • hanaang/halabhab: hayang nginum, ayeuna leuwih loba nu maké kecap haus (tina basa Indonesia)
  • boyot/lembon: lalaunan, dilarapkeunana kana leumpang atawa lajuna kendaraan/tutumpakan
  • tibatan/timanan: kasilih ku kecap daripada (basa Indonesia)
  • boboko: wadah sangi dijieunna tina awi.
  • téténong: wadah kadaharan dijieunna tina anyaman awi, fungsina jiga lomari
  • mumuluk/sasarap: dahar isuk-isuk, basa Indonésiana 'sarapan'
  • ngawadang: dahar tengah poé, tapi sanguna teu dihaneutkeun, biasana meunang nyangu isuk-isuk
  • silalatu: kekebul tina durukan, biasana harideung tur haliberan kabawa angin
  • cunihin/guranyih: biasana dilarapkeun ka lalaki nu resep ngaheureuyan awéwé bari jeung pikasebeleun
  • nurustunjung: pikasebeleun (sacara umum)

Ngan sakitu? His, loba kénéh sabenerna mah. Tapi nu kainget ayeuna kakara sakitu. Bisi aya nu badé nambihan, mangga dihaturanan kanggo mairan.

Thursday, October 11, 2007

Wilujeng Boboran Siam 1428 H

Teu karaos, Romadon alias sasih siam tos ampir lekasan. Sasasih campleng urang sami-sami ngalakonan ritual saum. Sanes mung saukur nahan lapar sareng halabhab, nanging oge ihtiar sangkan naon rupi anu ku urang dipilampah henteu gaplah. Hartosna, sasih siam dianggo minangka tempat meuseuh diri supados ajen inajen diri langkung ngaronjat.
 
Lir ibarat anu sakola, tangtos saparantos lulus kedah langkung pinter ti sateuacanna. Upami kualitas atanapi ajen diri urang sateuacan sasih siam mung ukur 50, tangtos satutasna ngalakonan ibadah saum, kedang ngaronjat, langkung ti 50. Upami angger, komo upami janten nyirorot mah, tangtos eta teh janten ciciren yen ibadah saum urang teh gaplah, mung ukur dugi kana tahap 'nyiksa karep', nahan lapar sareng halabhab.
 
Kantenan kanggo anu lulus 'ujian' Romadon, dinten Boboran Siam (Lebaran) kedah dijantenkeun momen syukuran kana sagala rupi upaya urang dina enggoning ngaronjatkeun ajen inajen diri sangkan janten jalmi anu salawasna ihtiar ngahontal kasampurnaan.
 
Dintenan Boboran Siam oge dijantenkeun ajang ngaraketkeun silaturahim di papada urang, sakantenan silih lubarkeun tina sagala kalepatan tur kaluluputan. Dina raraga ieu pisan sim kuring nyanggakeun panglayad sakantenan ngedalkeun paneda, sih hapuntenna anu kasuhun, bilih aya cariosan anu matak nyugak kana manah, mugia ulah janten rengat galih.
 
Kanggo kagegelan, mangga nyanggakeun Kartu Lebaran minangka wawakil pribadi sim kuring kanggo sadayana anu ngaraos midulur, janten baraya, sok sanaos mung ukur ngalangkungan ramat komunikasi anu disebat internet. Kartu Lebaran eksklusif basa Sunda tiasa diundeur di dieu.
 
Sakali deui, wilujeng boboran siam. Taqobalallohu minna wa minkum.

Wednesday, September 19, 2007

Puasa 'Anak Kost'

Tetela waktu teh kacida nyerelekna. Asa kakara cikeneh puasa, nyaho-nyaho geus nincak deui bulan puasa.
 
Mimiti diajar puasa teh umur lima taun. Tapi kitu we puasa sapotong atawa puasa ayakan cenah. Mun kuat nya tepi ka wanci bedug lohor, ari teu kuat mah jam salapan ge geus buka. Nincak umur genep taun, puasa tepi ka magrib, cacap sabulan. Euweuh nu maksa, karep sorangan we.
 
Ritual puasa ti baheula tepi ka ayeuna sarua, kitu-kitu keneh. Nu ganti-ganti teh paling-paling suasana jeung sikep dina nyanghareupan atawa ngajalankeun puasa.
 
Keur budak mah biasana sagala diajangkeun keur buka puasa. Permen, amis-amis geus dibeuli ti isuk keneh jang ngabatalan. Geus gede mah teu kitu. Saayana bae. Katambah-tambah pan loba kagiatan, jadi teu malulu mikiran beuteung nu pupurilitan. Kabangbrangkeun.
 
Puasa di imah kolot mah pangeunah-ngeunahna. Teu kudu mikiran dahareun jang buka atawa saur. Tinggal am, tinggal ngahuap. Hal ieu beda jeung waktu puasa di imah batur atawa di tempat kos. Sagala kudu ku sorangan, minimal kudu ngincig ka warung ngadon dahar, atawa meuli dibungkus, didahar di tempat kos.
 
Kacipta keneh taun 90-an kudu puasa di lembur batur. Daek teu daek, da kumaha deui atuh. Jaman nganjrek di daerah Dipati Ukur, saur jeung buka biasana di kantin Cemara, mun teu salah di daerah Haurmekar. Ayeuna mah geus euweuh jigana, kagusur ku proyek Monumen Perjuangan Jabar. Dahareunana beresih jeung murah, cocok keur pesak mahasiswa. Nu rada ripuh teh ari usum saur. Ku sabab waktuna samporet, rek dahar atawa meuli sangu teh biasana sok ngantay atawa ngantri. Kacipta pan, jam 3 janari ngantay bari nanggeuy piring kosong. Persis jiga tahanan ngantri ransum :-)
 
Mun hoream ngantri janari, biasana sok milih cara praktis. Meuli sangu jang saur bari sakalian buka (wanci magrib atawa isya). Dibungkus, jadi engke janari tinggal dahar. Geus tara ngurus dihunat-haneutkeun sagala, nu penting aya ganjel peujit.
 
Dahar di kantin Cemara teh biasana mun awal bulan tepi ka tengah bulan. Katompernakeun mah biasana pindah ka warung sangu Bu Tunduh. Alesanana murni soal 'kebijakan anggaran', soalna dahar di dinya mah leuwih murah deui. Najan teu pati beresih, ah peureum we. Dahareunana mah ngeunah da. Di dieu biasana pinuh ku nu dahar ti rupa-rupa kalangan. Mahasiswa, PNS, nepi ka tukang beca. Bari dahar, bisa bari ngadengekeun nu ngarobrol. Rupa-rupa, ma'lum nu ngarobrolna multikultur, multietnis, multiprofesi.
 
Pindah ka Jatinangor nyakitu keneh. Sami mawon. Saur atawa buka angger kudu motekar sorangan. Harita mah Jatinangor can rame jiga ayeuna. Masih keneh asa di lembur, teu baribin. Dahar biasana di kantin Munggaran, teu jauh ti gerbang kampus. Harita warung sangu kakara eta-etana. Jadi najan rada jauh ti tempat kos, nya wayahna we dilakonan, leumpang heula rada jauh mun hayang dahar teh.
 
Sok sedih sakapeung mah, mun kabeneran nyorangan dahar di tempat kos. Pangpangna lamun ngabayangkeun batur nu bisa buka atawa saur bareng jeung kulawargana. Tapi tamaha, pan hayang nyuprih elmu, hayang pinter. Alhamdulillah, najan sagala samporet, soal pangarti mah teu poos-poos teuing. Teu jadi dedekna mun dina cikopi mah, sok sanajan prestasi akademis memang teu bisa jadi andelan pikeun pikahareupeun. Ngaranna ge hirup di Indonesia, nagara ajaib :-)
 
Wilujeng saum.

Sunday, September 09, 2007

Tamba Sare Sore-Sore versi PDF

Kanggo nu komputerna henteu nganggo Operating System Windows, eBook Tamba Sare Sore-Sore oge dipidangkeun dina format PDF. Eusina sami, mung benten format wungkul. Kumaha ari nu nganggo OS Windows, naha tiasa muka PDF? Tangtos tiasa oge, margi PDF mah kabula-kabale, asal aya PDF Reader kanggo macana bae (Adobe, Foxit, Sumatra jrrd).
 
Daptar Eusi eBook Tamba Sare Sore-Sore:
  1. Bubuka
  2. Daptar Eusi
  3. Adab Ngobrol Urang Sunda
  4. Adab Nyutat Tulisan
  5. Ambek Sunda
  6. Apel
  7. Asam Urat
  8. Basa Sunda Doel Sumbang
  9. Basa Sunda Feodal?
  10. Basa Sunda Tereh Tumpur?
  11. Bedana Budak Jeung Kolot
  12. Ebook Gratis: Kaulinan Budak Baheula
  13. Filosofi Si Kabayan
  14. Inferiority Complex Urang Kampung
  15. Kabeurangan
  16. Malaysia, Si Loba Gaya
  17. Mangle Kapiheulaan Ku India
  18. Milangkala
  19. Mirun Seuneu
  20. Munapek
  21. Ngalarapkeun Kecap
  22. Nu Lain Atawa Nu Sejen?
  23. Nurutan Jepang
  24. Nyarekan
  25. Obituari 9 Ramadhan 1426
  26. Persib Nu Aing!!
  27. Puasa, Ngabuburit Jeung Petasan
  28. Situs Malaysia Di-Hack!!
  29. Software Panggebah Koruptor
  30. Software Sunda Munggaran sa-Alam Dunya
  31. Surat Terbuka Keur Mangle
  32. Tipi
  33. Tukang Renten
 
Nyanggakeun.

Friday, September 07, 2007

Ebook Gratis: Tamba Sare Sore-Sore

Sok inget jaman keur budak, mun beres ngapalkeun (mun keur purun eta ge..) biasana sok maca buku bari nungguan jam satengah salapan, waktuna sare. Sabenerna lain pedah kutu buku, tapi ku sabab euweuh deui hiburan. Ma'lum cicing di kampung, can aya listrik. Lian ti maca, paling-paling bari ngadengekeun radio. Tapi eta oge mun kabeneran aya lagu-lagu atawa sandiwara sunda "Di Pasisian" ti RRI Bandung. Mun teu kitu neangan siaran radio luar negeri. BBC, Radio Australia, Korea, Cina, Rusia, pokona mah neangan hiburan saaya-aya. Cek paribasana nya tamba sare sore-sore. Nungguan datangna tunduh. Tah, jadi maca oge dina raraga tamba sare sore-sore tea.
Ebook Gratis: Tamba Sare Sore-Sore
Bisi aya nu teu kungsi ngalaman kumaha rasana maca bari nungguan datangna jurig tunduh, mangga dicobian geura. Mun bacaeunana teu aya, cobian download ebook Tamba Sare Sore-Sore di dieu. Eusina  duka mirip gado-gado, duka mirip wadah runtah, teu langkung nu maca. Tapi nu paling penting, jigana nepi ka kiwari kakara kuring hiji-hijina blogger anu nyieun ebook dina basa Sunda :-)
 
Sombong? Ah henteu. Sabenerna ieu mah ajakan. Maksudna, sok atuh ka blogger sunda, nu sok nulis dina basa Sunda, geura prung nyarieun ebook dina basa Sunda. Komo mun aya penulis atawa pangarang enyaan nu daek nulis jang bagikeuneun gratis di internet. Keun urusan konversi kana ebookna mah bagean kuring, gratis lah (husus pangarang jadi nya, nu teu acan jadi mah wayahna .. mayar :-))
 
Kacipta pisan reueusna mun dina hiji mangsa, ngetikkeun kecap ebook basa Sunda di Google teh bakal murudul pirang-pirang ebook basa Sunda. Piraku atuh urang Sunda nu jumlahna puluhan juta teh eleh ku seler deungeun nu narulis ebook dina basana sorangan.